Am Gymro! gan Medi Jones-Jackson, darluniwyd gan Telor Gwyn, categori Cynradd
Gwen ac Arianrhod gan Lleucu Gwenllian, categori Uwchradd
Am Gymro! gan Medi Jones-Jackson a Gwen ac Arianrhod gan Lleucu Gwenllian yw enillwyr 2026 yn y categorïau Cymraeg Gwobrau Tir na n-Og ar gyfer llenyddiaeth plant a phobl ifanc.
Cyhoeddwyd yr enillwyr heddiw, 28 Mai, mewn seremoni arbennig yn Eisteddfod yr Urdd Ynys Môn dan arweiniad Elain Llwyd, un o lysgenhadon Tir na n-Og 2026.
Am Gymro! gan Medi Jones-Jackson, darluniwyd gan Telor Gwyn (Y Lolfa)
Llyfr deniadol a llawn hwyl am 13 o ddynion ysbrydoledig o Gymru sy’n arbenigwyr yn eu meysydd penodol ac yn dod o bob rhan o Gymru.
Dywedodd Medi Jones-Jackson: “Anodd ydi cyfleu’r teimlad o ennill y wobr hon heb ddefnyddio’r gair ‘anrhydedd’. Fedra i ddim coelio’r peth! Diolchaf i’r panel, Y Lolfa a’r Cyngor Llyfrau am y gefnogaeth, ond i ddarllenwyr ifanc Cymru mae’r diolch mwyaf. Dwi wrth fy modd yn ymweld ag ysgolion ledled y wlad a gweld y disgyblion yn byrlymu wrth ddysgu ychydig o’n hanes ni fel cenedl, gan obeithio ’mod i wedi ysbrydoli’r Richard Burton neu’r Dafydd Iwan nesa!”
Dywedodd Rhys Dilwyn Jenkins, cadeirydd y panel beirniaid: “Wrth ddathlu pen-blwydd gwobrau Tir na n-Og yn 50 eleni, roedd y panel i gyd yn teimlo bod cynnwys Am Gymro!, a’r ffocws ar rai o enwogion Cymru, yn ffordd dda o ddathlu. Mae’r wybodaeth a geir yn y gyfrol yn tynnu sylw at arwyr Cymru – nid yn unig y sêr chwaraeon a’r cantorion, ond hefyd yr arlunwyr, y gwyddonwyr, yr actorion a’r beirdd. Mae cynnwys a lluniau’r gyfrol yn ddifyr ac yn cydio yn y dychymyg, waeth beth fo’ch oedran, ac yn sicr mae yna rywbeth i’w ddysgu wrth ddarllen. Mae’r gweithgareddau yng nghefn y gyfrol yn ffordd hwyliog o gadw’r wybodaeth yn y cof.”
Gwen ac Arianrhod gan Lleucu Gwenllian, darluniwyd gan Lleucu Gwenllian (Gwasg Carreg Gwalch)
Dydi symud i ysgol newydd byth yn hawdd; mae’n anoddach fyth pan nad ydach chi’n ffitio i mewn. Nofel graffig am gyfeillgarwch, galar, a’r trafferthion o dyfu i fyny.
Dywedodd Lleucu Gwenllian: “Doeddwn i’n methu coelio fod Gwen ac Arianrhod wedi cael ei dewis i fod ar restr fer Tir na n-Og eleni, felly roedd darganfod bod y gyfrol wedi ennill yn deimlad swreal – mae ’na gymaint o awduron a darlunwyr dwi’n eu hedmygu wedi ennill y wobr, felly dwi jyst yn methu coelio’r peth! Roedd sgwennu a darlunio Gwen ac Arianrhod yn llafur cariad, ac yn broses wnaeth rili gwthio fy ngallu fel darlunydd, felly mae’n gymaint o anrhydedd fod y llyfr yn cael y fath gydnabyddiaeth.”
Dywedodd Rhys Dilwyn Jenkins, cadeirydd y panel beirniaid: “Roedd y panel oll yn gytûn fod y stori hon yn torri tir newydd ymhlith llyfrau Cymraeg. Mae ffurf a dyluniad y stori yn greadigol ac yn trafod pynciau amrywiol mewn ffordd afaelgar. Mae’r stori’n plethu’r hen a’r newydd ac yn cael ei hadrodd ar ffurf darluniau, ac rydyn ni’n profi emosiynau di-ri trwyddi draw – a hynny gydag ychydig iawn o eiriau ar y tudalennau! Rhaid canmol y creadigrwydd a’r sgìl oedd eu hangen i ddod â’r stori hyfryd hon yn fyw; mae’n cyfrannu at gyfeiriad llenyddiaeth Gymraeg gyfoes ac yn creu rhywbeth modern i ddarllenwyr ei ddarllen a’i fwynhau.”
Y llyfrau eraill ar y rhestr fer ar gyfer y categoriau Cymraeg oedd:
Categori Cynradd:
Cyfri Defaid gan Enlli Lewis, darluniwyd gan Gareth Brown (Atebol)
Gerwyn Gwrthod a’r Llyfr Does Neb yn Cael ei Ddarllen gan Siôn Tomos Owen, darluniwyd gan Siôn Tomos Owen (Atebol)
Llyfr Sgrap Macs Sion gan Mari Lovgreen, darluniwyd gan Cai Tudur (Y Lolfa)
Categori Uwchradd:
Y Garthen gan Sioned Wyn Roberts (Atebol)
Anfarwol gan Rebecca Roberts (Gwasg Carreg Gwalch)
Y Cae Ras gan Manon Steffan Ros (Y Lolfa)
Hefyd, cyhoeddwyd heddiw enillydd Gwobr Dewis y Darllenwyr 2026 yn y categorïau Cymraeg. Mae hon yn wobr arbennig a ddewisir gan y plant a’r bobl ifanc a gymerodd ran yng Nghynllun Cysgodi Tir na n-Og. Yn ystod y seremoni, cyhoeddwyd enillydd Dewis y Darllenwyr Cynradd gan ddisgyblion Ysgol Llandegfan, a chyhoeddwyd enillydd Dewis y Darllenwyr Uwchradd gan Mei Madrun a Lleucu Hughes o Banel Pobl Ifanc y Cyngor Llyfrau.
Enillydd Gwobr Dewis y Darllenwyr (categori Cynradd) yw Llyfr Sgrap Macs Sion gan Mari Lovgreen, darluniwyd gan Cai Tudur (Y Lolfa)
Enillydd Gwobr Dewis y Darllenwyr (categori Uwchradd) yw Y Cae Ras gan Manon Steffan Ros (Y Lolfa)
Wedi’u sefydlu yn 1976, mae Gwobrau blynyddol Tir na n-Og yn dathlu’r llyfrau gorau i blant a phobl ifanc yng Nghymru. Fe’u trefnir gan Gyngor Llyfrau Cymru a’u noddi gan CILIP Cymru Wales. Mae 2026 yn nodi pen-blwydd y gwobrau yn 50 oed.
Dywedodd Sue Polchow, Rheolwr Datblygu Cymunedol – CILIP Cymru Wales: “Fel corff aelodaeth ar gyfer gweithwyr llyfrgell a gwybodaeth yng Nghymru, rydym wrth ein bodd yn noddi Gwobrau Tir na n-Og yn eu blwyddyn arbennig o ddathlu 50 mlynedd. Dros y blynyddoedd mae’r gwobrau llyfrau unigryw hyn gan Gyngor Llyfrau Cymru wedi dathlu straeon rhagorol am Gymru ac wedi tynnu sylw at awduron o Gymru, ac mae hynny i gyd wedi ysbrydoli darllenwyr ifanc i ymgolli yn llawenydd darllen. Llongyfarchiadau i’r holl awduron buddugol!”
Datgelwyd enillydd y categori Saesneg ar 8 Mai – The Wicked Lies of Habren Faire gan Anna Fiteni (Electric Monkey, Harper Collins).
Enillydd Gwobr Dewis y Darllenwyr yn y categori Saesneg yw 10 Fascinating Stories from Welsh History (that you’ll want to talk about) gan Siân Lewis a Charlotte Williams, darluniwyd gan Kyle Legall (Rily).
Blwyddyn o ddathlu
Bydd dathliadau pen-blwydd Gwobrau Tir na n-Og yn 50 oed yn parhau drwy gydol 2026, gyda blwyddyn lawn o weithgareddau wedi’u cynllunio i ddathlu hanner canrif o’r llyfrau gorau oll i blant a phobl ifanc.
Gall darllenwyr o bob oed ymuno â Her Ddarllen Tir na n-Og a mwynhau cyfres o heriau hwyliog i’w tywys ar antur ddarllen i’w chofio. Gellir casglu taflenni’r her i blant, pobl ifanc ac oedolion o’ch siop lyfrau neu lyfrgell leol, neu eu lawrlwytho o wefan Gwobrau Tir na n-Og. Mae Cyngor Llyfrau Cymru yn hynod ddiolchgar i Wasg Gomer am eu cefnogaeth hael i argraffu’r heriau darllen.
Ymunwch â Chyngor Llyfrau Cymru yn Eisteddfod Genedlaethol y Garreg Las ar gyfer dau ddigwyddiad arbennig yn y Babell Lên gyda gwesteion arbennig:
2 Awst, 10:30: Llyfrau plant a phobl ifanc – y bennod nesaf: Podlediad Sut i Ddarllen yn dathlu 50 mlynedd o Wobrau Tir na n-Og
Sesiwn gyda Francesca Sciarrillo, Elgan Rhys a Mared Fflur, Cadeirydd ein Panel Pobl Ifanc. Bydd y tri yn dathlu llenyddiaeth i blant a phobl ifanc ac yn edrych ymlaen at yr hanner canrif nesaf.
3 Awst, 12:00: Goreuon ein llên: Hanner canrif o Wobrau Tir na n-Og
Bydd Dr Siwan Rosser, Manon Steffan Ros, Caryl Lewis, a Huw a Luned Aaron yn hel atgofion am gyn-enillwyr Gwobrau Tir na n-Og, gan ddathlu gwaddol gwobrau hynaf Cymru i anrhydeddu llenyddiaeth i blant a phobl ifanc.
Mae’r Cyngor Llyfrau yn ddiolchgar iawn i’w Llysgenhadon a chefnogwyr hael Gwobrau Tir na n-Og 2026:
Llysgenhadon: Richard Parks, Elain Llwyd a Ffion Llwyd.
Noddwyr:
- CILIP Cymru, ein noddwr hir sefydlog ar gyfer y gwobrau
- BCCIT
- Bluestone National Park Resort
- Folly Farm
- Gwasg Gomer
- Halen Môn
- Welshpool Printing Group
Yn cefnogi’r Flwyddyn Darllen Genedlaethol: Ymgolli / Go All In, mae Gwobrau a Her Ddarllen Tir na n-Og yn rhan o raglen ehangach o weithgareddau dathlu darllen ledled y DU. Prif nod ymgyrch ‘Ymgolli’ yw ysbrydoli pobl i fagu cariad at ddarllen gydol oes trwy ymgolli mewn llyfr a mwynhau darllen.
Gallwch gael rhagor o wybodaeth am Wobrau Tir na n-Og ar wefan Tir na n-Og, a gefnogir yn hael gan Halen Môn: Gwobrau Tir na n-Og Awards, ac ar wefan Cyngor Llyfrau Cymru: Gwobrau Tir na n-Og | Cyngor Llyfrau Cymru