Madws

Sioned Wyn Roberts

Yn 1752 newidiodd y calendr a chollodd pawb un ar ddeg diwrnod. Pawb heblaw am Martha. Ac mae’r hyn a ddigwyddodd i Martha yn ystod y cyfnod erchyll hwn wedi bod yn felltith arni am weddill ei hoes. Dim ond Madws all godi’r felltith.

Dyma ffantasi hanesyddol hawdd ymgolli ynddi – ond rywsut, mae byd Madws mor gyfredol ar yr un pryd…

Darlleniad gan Lois Elenid o Madws gan Sioned Wyn Roberts.

Adolygiad

Ddylech chi ddim barnu llyfr o’r clawr, ond mae angen crybwyll edrychiad Madws gan Sioned Wyn Roberts i ddechrau. Dyma, o bosib, y nofel Gymraeg brydferthaf i mi ei gweld erioed – o’r clawr trawiadol a’r patrymau lliwgar ar ochrau’r tudalennau, i’r darluniau o blanhigion o’r 16eg ganrif sy’n britho’r llyfr. Mae wir yn ysbrydoliaeth gweld cyfrol sy’n edrych mor broffesiynol, a rhaid rhoi clod i Wasg y Bwthyn am gynhyrchu llyfr fyddai’n sefyll allan ar unrhyw silff yn y byd.

Mae’n falch gen i adrodd fod yr un safon i’w gweld trwy’r gyfrol. Nofel wedi ei seilio yn 1752 ydy hon, pan newidiodd y calendr Iwlaidd i’r calendr Gregoraidd, gan ‘golli’ dros 11 diwrnod yn y broses. Gyda chlaf pwysig yn disgwyl amdani a dim llawer o obaith i’w hachub, mae Martha, merch y pothecari, yn cael cynnig fydd yn newid ei bywyd – 11 diwrnod o hyfforddiant er mwyn meistroli ei chrefft, tra bod pawb arall wedi rhewi yn eu lle, er mwyn achub bywyd ei chlaf a dod â bri i’w theulu. Yr unig broblem? Mae’n rhaid iddi dreulio’r amser yn Annwn, ac angen pasio sawl prawf er mwyn dianc.

Er bod Sioned Wyn Roberts yn amlwg wedi gwreiddio’r nofel mewn llên gwerin a chwedlau, ei chreadigaeth unigryw hi yw’r fersiwn yma o Annwn a’r cymeriadau sy’n trigo yno. Yn bersonol, rwy’n teimlo bod gormod o awduron ffantasi heddiw yn glynu’n slafaidd i gonfensiynau’r Mabinogi, heb dorri eu cwys eu hunain, ond dydy Madws yn sicr ddim yn disgyn i’r trap yma. Mae hefyd yn braf iawn gweld nofel ffantasi wedi ei hanelu’n benodol at oedolion, ac yn trafod themâu dwys dros ben. Er bod llyfrau ffantasi i ddarllenwyr ieuengach yn hanfodol, prin iawn yw’r rhai gwirioneddol aeddfed yn y Gymraeg, a rhaid canmol yr awdur am hyn.

Mae’r nofel hefyd yn debyg o apelio at ddarllenwyr sy’n alergaidd i ffantasi yn gyffredinol. Nid ‘ffantasi er mwyn ffantasi’ sydd yma, a’r cymeriadau ydy’r elfen bwysicaf o’r stori yn sicr, yn fwy na’r lleoliadau a’r byd y mae’r awdur wedi eu creu. Yn wir, erbyn diwedd y bennod agoriadol, heb i ni weld Annwn o gwbl, bydd y darllenydd wedi ei sugno i mewn i’r stori’n llwyr, ac yn ysu i gael gwybod am hynt a helynt Martha. Dydy’r momentwm yna ddim yn peidio tan y dudalen olaf un, ac mae hyn oll yn golygu bod Madws yn un o’r nofelau ffantasïol Cymraeg mwyaf hyderus i gael ei chyhoeddi ers tro byd.

Elidir Jones